تا چند سال پیش، وقتی برای راه‌اندازی سرور یا میزبانی وب به یک سیستم‌عامل پایدار و رایگان نیاز داشتید، CentOS انتخاب بی‌چون‌وچرای اکثر مدیران سرور بود. اما پس از تغییر سیاست‌های شرکت Red Hat و توقف نسخهٔ سنتی CentOS، این معادله به هم خورد و حالا دوراهی «Rocky Linux یا CentOS؟» به یکی از دغدغه‌های اصلی تیم‌های فنی تبدیل شده است. برای اینکه بدانید بین Rocky Linux یا CentOS کدام‌یک به درد سرور شما می‌خورد، باید فراتر از نام و ظاهرشان را ببینید؛ چراکه مدل انتشار آپدیت‌ها، طول عمر پشتیبانی و هدف توسعهٔ این دو توزیع از پایه با هم فرق دارد.
در این راهنما، تفاوت‌های فنی، وضعیت پشتیبانی و مسیر مهاجرت میان این دو سیستم‌عامل را بررسی می‌کنیم تا بتوانید متناسب با نیاز پروژه‌تان تصمیم بگیرید و با خیال راحت سراغ تهیهٔ سرور مجازی لینوکس بروید.
Rocky Linux و CentOS دقیقاً چه هستند؟
راکی لینوکس (Rocky Linux) یک توزیع سازمانی و متن‌باز است که با هدف سازگاری صددرصدی و باگ‌به‌باگ با Red Hat Enterprise Linux (یا همان RHEL) متولد شد. این سیستم‌عامل دقیقاً برای پر کردن جای خالی CentOS سنتی ساخته شده است و برای سرورهای عملیاتی، محیط‌های ابری و زیرساخت‌هایی که به ثبات بالا و پشتیبانی بلندمدت نیاز دارند، انتخابی مطمئن به شمار می‌رود. اگر می‌خواهید با معماری و تاریخچهٔ این توزیع بیشتر آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم مقالهٔ راکی لینوکس چیست را بخوانید.
اما در سوی دیگر ماجرا، نام آشنای CentOS قرار دارد که برای درک جایگاه فعلی آن، باید حساب CentOS Linux قدیمی را از CentOS Stream جدا کنیم. نسخهٔ قدیمی CentOS Linux پس از انتشار رسمی کدهای RHEL از روی آن بازسازی می‌شد (مدل پایین‌دستی) و به همین دلیل ثبات فوق‌العاده‌ای داشت. در مقابل، CentOS Stream که امروز در دسترس است، در مسیر توسعهٔ خود RHEL قرار دارد (مدل بالادستی)؛ یعنی آپدیت‌ها و تغییرات فنی را پیش از آنکه وارد نسخه‌های فرعی RHEL شوند، دریافت می‌کند.
با توجه به اینکه پشتیبانی از CentOS Linux 8 در دسامبر ۲۰۲۱ و CentOS Linux 7 هم در ژوئن ۲۰۲۴ برای همیشه به پایان رسید، دیگر چیزی به نام CentOS سنتیِ پشتیبانی‌شده وجود ندارد. بنابراین، هر جا سخن از انتخاب بین Rocky Linux یا CentOS به میان می‌آید، منظور مقایسهٔ راکی لینوکس با CentOS Stream است.
چطور بفهمیم روی سرور ما Rocky Linux نصب است یا CentOS؟
پیش از بررسی تفاوت‌های فنی، بد نیست ببینیم اگر سروری را از قبل در اختیار داریم، چطور می‌توانیم توزیع دقیق آن را تشخیص بدهیم. وقتی از طریق SSH به سرور وصل می‌شوید، نیازی نیست از روی نام هاست یا پنل کاربری حدس بزنید چه سیستم‌عاملی روی آن نصب است؛ فایل «os-release» شناسنامهٔ دقیق سیستم‌عامل را به شما نشان می‌دهد. کافی است دستور زیر را در ترمینال وارد کنید:
cat /etc/os-release
در خروجی این دستور، نگاهی به مقادیر «NAME» ،«ID» و «VERSION_ID» بیندازید. برای نمونه، دیدن عبارت «ID=”rocky”» خیال شما را راحت می‌کند که با Rocky Linux طرف هستید و در CentOS Stream هم شناسه و نسخهٔ دقیق در همین خطوط درج شده است. اتکا به این فایل، بسیار مطمئن‌تر از بررسی نام کرنل لینوکس به تنهایی است.
مقایسهٔ کامل Rocky Linux با CentOS چیست؟
حالا که ماهیت هر دو پروژه را می‌شناسیم، وقت آن است که ببینیم در عمل تفاوت و مقایسهٔ کامل Rocky Linux با CentOS چیست. برای یک تصمیم‌گیری فنی، باید چهار معیار اصلی یعنی هدف توسعه، نحوهٔ انتشار آپدیت‌ها، متولی پروژه و طول عمر پشتیبانی هر نسخه را در کنار هم بگذاریم که در جدول زیر قابل مشاهده است:
|
معیار مقایسه |
CentOS Stream | Rocky Linux |
|
هدف اصلی |
توزیع توسعه‌ای (بالادستی) برای نسخه‌های فرعی آیندهٔ RHEL | سیستم‌عامل سازمانی (پایین‌دستی) با تمرکز بر پایداری و سازگاری با RHEL |
| مدل انتشار | دریافت پیوستهٔ آپدیت‌ها در مسیر توسعهٔ RHEL |
انتشار نسخه‌های اصلی و فرعی پایدار با تمرکز بر ثبات عملیاتی |
|
متولی پروژه |
جامعهٔ مشارکت‌کنندگان Red Hat / پروژهٔ CentOS | بنیاد نرم‌افزار سازمانی راکی (RESF) |
|
پایان پشتیبانی نسخهٔ 8 |
مه ۲۰۲۴ (پایان یافته) | مه ۲۰۲۹ |
|
پایان پشتیبانی نسخهٔ 9 |
مه ۲۰۲۷ |
مه ۲۰۳۲ |
| پایان پشتیبانی نسخهٔ 10 | مه ۲۰۳۰ |
مه ۲۰۳۵ |
|
کاربرد پیشنهادی |
مناسب توسعه، تست و هماهنگی با مسیر آیندهٔ RHEL |
مناسب محیط‌های عملیاتی (Production) و سرویس‌های حساس |
نگاهی به گزینهٔ سوم: AlmaLinux چه تفاوتی با Rocky Linux دارد؟
وقتی صحبت از جایگزین‌های CentOS قدیمی می‌شود، معمولاً نام AlmaLinux OS هم در کنار راکی لینوکس به گوش می‌خورد. آلمالینوکس هم یک توزیع سازمانی، متن‌باز و کاملاً سازگار با RHEL است که با راهبری جامعهٔ کاربری توسعه پیدا می‌کند و دقیقاً با همان هدفِ پر کردن خلأ CentOS سنتی شکل گرفته است. برای نصب این توزیع، مقاله آموزش نصب آلمالینوکس را مطالعه کنید.
از نظر فنی، هر دو سیستم‌عامل برای محیط‌های عملیاتی و سازمانی طراحی شده‌اند و تفاوتشان بیشتر به ساختار مدیریتی بنیادها و جزئیات فرایند ساخت بسته‌ها برمی‌گردد. به همین دلیل، اگر بین این دو مردد شدید، به جای توجه به نام یا حواشی محبوبیتشان، ببینید نرم‌افزارها و کنترل‌پنل شما با کدام‌یک سازگارتر است، مستندات کدام را راحت‌تر دنبال می‌کنید و تیم فنی‌تان تجربهٔ بهتری با کدام محیط دارد.
منابع رسمی: وب‌سایت AlmaLinux OS و پرسش‌های متداول AlmaLinux
تفاوت Rocky Linux و CentOS از نظر پایداری و امنیت
در مدیریت سرور، صرفاً دریافت سریع آپدیت‌ها مزیت به حساب نمی‌آید؛ مهم این است که این آپدیت‌ها نظم برنامه‌ها، وابستگی‌ها (Dependencies) و سرویس‌های در حال اجرای شما را به هم نریزند. راکی لینوکس تمام تمرکز خود را روی ثبات و هم‌خوانی بی‌نقص با نسخهٔ پایدار RHEL گذاشته است و به همین دلیل، خیالتان را در بارهای کاری عملیاتی (Production) راحت می‌کند. در نقطهٔ مقابل، CentOS Stream بستری است که به شما اجازه می‌دهد تغییرات آیندهٔ RHEL را زودتر لمس و آزمایش کنید.
بنابراین، اگر هنوز بین Rocky Linux یا CentOS تصمیم نگرفته‌اید، کافی است به کاربری سرورتان نگاه کنید: برای سرویس‌های زنده‌ای که کوچک‌ترین تغییر پیش‌بینی‌نشده در پکیج‌ها ممکن است آن‌ها را مختل کند، Rocky Linux انتخاب بی‌دردسرتری است. اما اگر برنامه‌نویس هستید، تیم تست دارید یا می‌خواهید سازگاری محصولتان را با نسخه‌های بعدی RHEL بسنجید، CentOS Stream ابزار کارآمدتری برایتان خواهد بود. البته فراموش نکنید که هیچ سیستم‌عاملی خودبه‌خود امن و پایدار نمی‌ماند؛ در هر دو توزیع، آپدیت منظم، رصد کردن لاگ‌ها و داشتن بکاپ سالم حرف اول را می‌زند. برای نظارت دقیق‌تر بر وضعیت منابع سرور هم می‌توانید از راهنمای 20 دستور مانیتورینگ لینوکس برای بررسی CPU ،RAM ،Disk و Network کمک بگیرید.
Rocky Linux یا CentOS برای سرور مجازی؟
وقتی پای سرور مجازی (VPS) به میان می‌آید، این تفاوتِ فلسفهٔ ساخت خودش را در عملکرد روزمرهٔ پروژه نشان می‌دهد. اگر سرور مجازی امارات را برای میزبانی وب‌سایت، مدیریت دیتابیس یا اجرای سرویس‌های سازمانی می‌خواهید و ثبات محیط اجرا برایتان اولویت دارد، بدون تردید سراغ Rocky Linux بروید. اما اگر سرور مجازی شما قرار است یک محیط آزمایشگاهی برای توسعهٔ نرم‌افزار یا تست سازگاری در اکوسیستم RHEL باشد، CentOS Stream گزینهٔ منطقی‌تری است.
نکتهٔ مهمی که پیش از خرید VPS باید بررسی کنید، هم‌خوانی سیستم‌عامل با ابزارهای جانبی پروژه است. ابتدا مطمئن شوید کنترل‌پنل، زبان برنامه‌نویسی و دیتابیس شما از نسخهٔ سیستم‌عامل مدنظرتان پشتیبانی می‌کنند و سپس چک کنید که شرکت هاستینگ، ایمیج (Image) آمادهٔ آن نسخه را ارائه می‌دهد یا امکان نصب سفارشی از طریق فایل ISO را برایتان فراهم کرده است.
در نهایت، رایگان بودن این دو توزیع نباید تنها معیار تصمیم‌گیری شما باشد. هزینه‌های پنهان مثل زمان لازم برای رفع خطاها، دردسرهای ناسازگاری پکیج‌ها و طول عمر پشتیبانی (EOL) عواملی هستند که در بلندمدت تفاوت را رقم می‌زنند. شما می‌توانید متناسب با مقیاس پروژهٔ خود، کار را با یک سرور مجازی لینوکس شروع کنید و هر زمان که به منابع سخت‌افزاری کامل و کنترل صددرصدی روی زیرساخت نیاز پیدا کردید، سراغ سرور اختصاصی بروید.
هنگام انتخاب Rocky Linux به چه نکاتی توجه کنیم؟
اگر انتخابتان راکی لینوکس است، پیش از نصب سیستم‌عامل یا اقدام به خرید vps، این ۴ مورد را به عنوان چک‌لیست نهایی مرور کنید:
- سازگاری نرم‌افزارها: مطمئن شوید برنامه‌ها، ماژول‌ها و به‌ویژه کنترل‌پنل وب شما (مانند cPanel یا DirectAdmin) با نسخهٔ انتخابی Rocky Linux سازگاری کامل دارند.
- چرخهٔ پشتیبانی: نگاهی به تاریخ پایان پشتیبانی (EOL) نسخهٔ موردنظر بیندازید تا بدانید تا چند سال آینده نیازی به ارتقای نسخهٔ اصلی نخواهید داشت.
- منابع سرور: ظرفیت RAM، پردازنده (CPU) و فضای دیسک را بر اساس بار کاری واقعی سرویس‌هایتان انتخاب کنید، نه صرفاً حداقل‌های پیشنهادی سیستم‌عامل.
- برنامهٔ مهاجرت: اگر هم‌اکنون روی CentOS Linux قدیمی هستید، مهاجرت را حتماً با تهیهٔ بکاپ کامل و تست سازگاری آغاز کنید؛ چراکه ارتقای مستقیم بین نسخه‌های اصلی همیشه پشتیبانی نمی‌شود.
در صورتی هم که می‌خواهید پیش از تصمیم‌گیری نهایی، راکی لینوکس را با سایر رقبای سروری (مثل اوبونتو یا دبیان) بسنجید، مطالعهٔ مقالهٔ توزیع‌های لینوکس دید بازتری به شما خواهد داد.
مسیر مهاجرت از CentOS به Rocky Linux
مهاجرت از CentOS به Rocky Linux یک آپدیت معمولی نیست و مسیر انجام آن کاملاً به نسخه‌ای که الان روی سرورتان نصب است بستگی دارد. برای این جابه‌جایی باید سراغ ابزار متناسب با نسخهٔ مبدأ بروید:
- سیستم‌های مبتنی بر Enterprise Linux 8: بنیاد راکی اسکریپت رسمی «migrate2rocky» را برای تبدیل مستقیم سیستم‌های نسخهٔ ۸ به Rocky Linux 8 منتشر کرده است.
- سیستم‌های مبتنی بر Enterprise Linux 9: اگر روی نسخهٔ ۹ هستید، باید از اسکریپت «migrate2rocky9» برای مهاجرت به Rocky Linux 9 استفاده کنید.
- مهاجرت از CentOS 7: اسکریپت‌های بالا از تبدیل مستقیم CentOS 7 پشتیبانی نمی‌کنند. امن‌ترین و تمیزترین راهکار برای سرورهای CentOS 7، راه‌اندازی یک سرور جدید با نسخهٔ پشتیبانی‌شدهٔ Rocky Linux و انتقال داده‌ها و سرویس‌ها به آن است. البته ابزارهایی مثل ELevate هم برای ارتقای درجا وجود دارند، اما معمولاً نیازمند طی‌کردن مراحل میانی پیچیده‌تری هستند و پیش از اجرا باید مستنداتشان را با دقت بررسی کرد.
هشدار مهم پیش از مهاجرت
قبل از اینکه دست به ترمینال ببرید و اسکریپت مهاجرت را اجرا کنید، از تمام اطلاعات، فایل‌های کانفیگ، دیتابیس‌ها و سرویس‌های مهم خود یک نسخهٔ پشتیبان (Backup) کامل و قابل‌بازیابی بگیرید. اگر سرورتان مجازی است و پنل میزبانی قابلیت اسنپ‌شات (Snapshot) دارد، حتماً یک اسنپ‌شات مستقل هم ثبت کنید. با این حال، یادتان باشد که اسنپ‌شات جایگزین بکاپ نیست و نباید تنها امید شما برای برگرداندن اطلاعات حیاتی باشد.
بهترین کار این است که فرایند مهاجرت را ابتدا در یک محیط آزمایشی شبیه‌سازی کنید. پس از پایان تبدیل هم، بالا آمدن سرویس‌ها، وضعیت مخازن نرم‌افزاری (Repositories)، قوانین فایروال، تنظیمات SELinux، کرون‌جاب‌ها و دسترسی SSH را یک‌به‌یک چک کنید. اجرای مستقیم ابزار تبدیل روی سرور عملیاتی بدون تست قبلی و نداشتن برنامهٔ بازگشت (Rollback)، ریسک از دسترس خارج شدن کل سیستم را به همراه دارد.
منابع رسمی: راهنمای رسمی مهاجرت Rocky Linux و مخزن گیت‌هاب ابزارهای مهاجرت
جمع‌بندی
اگر بخواهیم پاسخ «Rocky Linux یا CentOS؟» را در یک جمله خلاصه کنیم، قاعده از این قرار است: Rocky برای محیط عملیاتی، Stream برای محیط توسعه. راکی لینوکس برای زیرساخت‌هایی ساخته شده که در آن‌ها ثبات و سازگاری کامل با RHEL حرف اول را می‌زند، درحالی‌که CentOS Stream دست توسعه‌دهندگان را برای آزمودن تغییرات آیندهٔ RHEL باز می‌گذارد. بنابراین، هنگام انتخاب نهایی کافی است نوع بار کاری، نیاز نرم‌افزارها و زمان باقی‌مانده تا پایان پشتیبانی هر نسخه را کنار هم بگذارید.
برای راه‌اندازی هر دو سیستم‌عامل می‌توانید از سرویس سرور مجازی لینوکس استفاده کنید و پیش از ثبت سفارش، موجود بودن نسخهٔ مدنظرتان را از پشتیبانی استعلام بگیرید.
یادآوری پایانی: پشتیبانی از CentOS Stream 9 در مه ۲۰۲۷ به پایان می‌رسد. اگر این نسخه هم‌اکنون روی سرور عملیاتی شما نصب است، بهتر است از همین حالا به فکر برنامه‌ریزی برای مهاجرت یا جایگزینی آن باشید و پیش از هر تغییری، تهیهٔ بکاپ کامل را فراموش نکنید.
پرسش‌های متداول
۱) آیا Rocky Linux جایگزین CentOS است؟
بله؛ برای مدیرانی که به دنبال یک توزیع سازمانی پایدار و سازگار با RHEL هستند، Rocky Linux جایگزین مستقیم همان CentOS Linux قدیمی به شمار می‌رود. در مقابل، CentOS Stream ادامهٔ نسخهٔ سنتی CentOS نیست و نقش یک توزیع بالادستی را در مسیر توسعهٔ RHEL بازی می‌کند.
۲) آیا Rocky Linux رایگان است؟
بله، Rocky Linux کاملاً متن‌باز و رایگان است و برای دریافت یا استفاده از آن نیازی به خرید لایسنس ندارید. با این حال، رایگان بودن خود سیستم‌عامل به معنای حذف سایر هزینه‌های زیرساخت (مثل هزینهٔ تهیهٔ سرور، مدیریت فنی، بکاپ‌گیری و نگهداری) نیست.
۳) برای سرور عملیاتی (Production)، Rocky Linux بهتر است یا CentOS Stream؟
برای اغلب سرویس‌های عملیاتی که ثبات و رفتار قابل‌پیش‌بینی نرم‌افزارها در آن‌ها حیاتی است، Rocky Linux انتخاب مطمئن‌تری به حساب می‌آید. CentOS Stream بیشتر مناسب محیط‌های تست، توسعه و بررسی تغییرات آیندهٔ RHEL است. البته در نظر داشته باشید که هیچ توزیعی بدون پیکربندی درست و نگهداری منظم، به‌تنهایی ضامن امنیت و پایداری سرور نخواهد بود.
۴) Rocky Linux یا CentOS؛ کدام را برای VPS انتخاب کنم؟
اگر سرور مجازی را برای میزبانی وب‌سایت، دیتابیس یا سرویس‌های پایدار تهیه می‌کنید، Rocky Linux گزینهٔ بهتری است. اما اگر محیطی برای توسعه و تست در اکوسیستم RHEL می‌خواهید، CentOS Stream کارایی بیشتری دارد. پیش از خرید نیز حتماً سازگاری کنترل‌پنل خود را با نسخهٔ انتخابی بررسی کنید.
۵) چگونه نسخهٔ سیستم‌عامل نصب‌شده روی سرور را تشخیص بدهم؟
کافی است از طریق SSH به سرور متصل شوید و دستور «cat /etc/os-release» را اجرا کنید. در خروجی این دستور، مقادیر «ID» و «VERSION_ID» نام دقیق توزیع و نسخهٔ نصب‌شده را نشان می‌دهند. بررسی این خروجی پیش از اجرای اسکریپت‌های مهاجرت ضروری است تا ابزار اشتباهی را روی سرور اجرا نکنید.
۶) آیا می‌توان CentOS 7 را مستقیماً به Rocky Linux ارتقا داد؟
خیر؛ اسکریپت‌های رسمی «migrate2rocky» و «migrate2rocky9» تنها برای نسخه‌های ۸ و ۹ طراحی شده‌اند و از CentOS 7 پشتیبانی نمی‌کنند. مطمئن‌ترین راه برای سرورهای CentOS 7، نصب تمیز (Fresh Install) یک نسخهٔ جدید Rocky Linux و انتقال داده‌هاست. مسیرهای مبتنی بر ابزار ELevate هم نیاز به مراحل میانی دارند و قبل از هر اقدامی باید بکاپ کامل و برنامهٔ بازگشت داشته باشید.
