اینترنت ملی یعنی شبکهای داخلی که دسترسی کاربران را به سایتها و خدمات داخل کشور در اولویت قرار میدهد و مسیر ارتباط با اینترنت جهانی را محدود یا مدیریت میکند. هدف اصلی این طرح، نگهداشتن دادهها در داخل کشور و پایدار نگهداشتن خدمات ضروری در شرایط خاص است. اگر بخواهیم شفاف حرف بزنیم، اینترنت ملی قرار نیست ناگهان دسترسی به اینترنت بین المللی را حذف کند؛ اما شیوه استفاده از آن را تغییر میدهد. در این نوشته از مجله وی پی اس مارکت مفهوم اینترنت ملی و سازوکار آن را کامل بررسی میکنیم.
اینترنت ملی چیست؟
اینترنت ملی شبکهای مبتنی بر همان ساختار فنی اینترنت است؛ اما تبادل اطلاعات در آن داخل مرزهای کشور انجام میشود. در این مدل، وقتی کاربر به سایت یا سرویسی داخلی وصل میشود، دادهها از کشور خارج نمیشوند و مستقیما از طریق مراکز داده داخلی پردازش و بازگردانده میشوند. به همین دلیل، سرعت دسترسی به خدمات داخلی بیشتر و هزینه آن کمتر میشود.
اینترنت ملی ایران با تکیه بر زیرساختهایی مثل مراکز داده داخلی، مسیرهای ارتباطی بومی و سامانههای داخلی طراحی شده است. در این شبکه، سرویسهایی مانند سایتها، سامانههای دولتی و خدمات آنلاین داخلی حتی در زمان اختلال اینترنت جهانی هم فعال میمانند. در مقابل، دسترسی به سرویسهای خارجی وابسته به سیاستهای اعمالشده روی ارتباط بینالمللی خواهد بود و همیشه در دسترس قرار نمیگیرد.
هدف از اینترنت ملی چیست؟
اینترنت ملی با هدف ایجاد شبکهای داخلی شکل گرفت که بتواند ارتباطات دیجیتال کشور را پایدارتر و قابل مدیریتتر نگه دارد. تمرکز اصلی این طرح روی زیرساخت است، نه روی تجربه روزمره کاربران. طراحان این مدل تلاش کردند مسیر تبادل دادههای داخلی را از وابستگی کامل به اینترنت جهانی جدا کنند تا خدمات مهم در شرایط خاص دچار اختلال نشوند. در ادامه، مهمترین اهداف اینترنت ملی را توضیح میدهیم.
١. افزایش پایداری خدمات ضروری
بخش زیادی از خدمات روزمره مردم به اینترنت وابسته است. سامانههای بانکی، خدمات دولتی، آموزش آنلاین و بسیاری از خدمات عمومی بدون اینترنت عملا از کار میافتند. اینترنت ملی تلاش میکند این خدمات را روی زیرساخت داخلی نگه دارد تا حتی در زمان اختلال اینترنت جهانی نیز فعال باقی بمانند. این موضوع باعث میشود ارتباط میان سازمانهای داخلی قطع نشود و خدمات پایه در دسترس مردم بماند.
٢. کاهش وابستگی به زیرساخت خارجی
وقتی تبادل دادهها از مسیرهای خارجی انجام میشود، هر مشکل سیاسی یا فنی میتواند دسترسی را مختل کند. اینترنت ملی ایران با نگه داشتن ترافیک داخلی در داخل کشور، وابستگی به زیرساختهای خارجی را کمتر میکند. این رویکرد کمک میکند مدیریت مسیر دادهها سادهتر انجام شود و اثر اختلالهای بیرونی کاهش پیدا کند.
٣. افزایش امنیت اطلاعات
نگهداشتن دادهها در داخل کشور، امکان کنترل و حفاظت را بیشتر میکند. در اینترنت ملی، اطلاعات حساس کمتر از مسیرهای خارجی عبور میکنند و همین موضوع ریسک دسترسی غیرمجاز را کاهش میدهد. این ساختار باعث میشود واکنش به تهدیدهای سایبری سریعتر انجام بگیرد و امنیت دادههای کاربران و سازمانها بهتر حفظ شود.
۴. ایجاد بستر برای خدمات دیجیتال داخلی
اینترنت ملی فقط برای کنترل دسترسی طراحی نشده است. این شبکه بستری فنی برای رشد خدمات بومی فراهم میکند. وقتی زیرساخت داخلی پایدار و پرسرعت باشد، توسعه سایتها، سامانهها و کسبوکارهای داخلی سادهتر میشود و هزینه ارائه خدمات کاهش پیدا میکند. در نتیجه، کاربران دسترسی سریعتر و ارزانتری به خدمات داخلی خواهند داشت.
۵. مدیریت بهتر فضای دیجیتال
یکی دیگر از اهداف اینترنت ملی، امکان مدیریت و سیاستگذاری دقیقتر فضای دیجیتال است. این مدیریت به معنای شناخت جریان داده، اعمال قوانین داخلی و هماهنگی بهتر میان نهادهای اجرایی است. در این مدل، کشور میتواند درباره نحوه دسترسی به دادهها و خدمات دیجیتال مطابق با چارچوبهای داخلی تصمیمگیری کند.
تفاوت اینترنت جهانی و اینترنت ملی چیست؟
تفاوت اینترنت جهانی و اینترنت ملی به مسیر حرکت دادهها، محل پردازش اطلاعات و میزان وابستگی به زیرساخت خارج از کشور برمیگردد. وقتی کاربر به سایتی داخلی وصل میشود، دادهها داخل کشور جابهجا میشوند؛ اما هنگام استفاده از سرویسهای خارجی، اطلاعات باید از مرزها عبور کند و وارد شبکه جهانی شود. همین تفاوت مسیر اثر مستقیمی روی سرعت، هزینه و پایداری اینترنت دارد. اگر بخواهیم سادهتر بیان کنیم:
- در اینترنت ملی، تمرکز روی خدمات و سرورهای داخل کشور است و ترافیک داخلی بدون نیاز به ارتباط خارجی مدیریت میشود.
- در مقابل، اینترنت جهانی دسترسی گستردهتری به منابع و سرویسهای بینالمللی میدهد، اما وابستگی بیشتری به زیرساخت و ارتباطات خارجی دارد.
جدول مقایسهای زیر این تفاوتها را واضحتر نشان میدهد.
| معیار مقایسه | اینترنت ملی | اینترنت جهانی |
| محدوده دسترسی | داخل کشور | خارج از مرزهای کشور |
| مسیر تبادل داده | شبکه داخلی و مراکز داده داخلی | درگاههای بینالمللی و سرورهای خارجی |
| سرعت دسترسی | معمولا سریعتر برای سایتهای داخلی | وابسته به مسیر و زیرساخت خارجی |
| هزینه ترافیک | کمتر | بیشتر به دلیل پهنای باند بینالملل |
| وابستگی زیرساختی | وابسته به زیرساخت داخلی | وابسته به زیرساخت و ارتباطات خارجی |
| میزان کنترل | بالا و متمرکز | محدود و غیرمتمرکز |
| پایداری در شرایط خاص | بیشتر | آسیبپذیر در زمان قطع ارتباط |
مقایسه فوق نشان میدهد اینترنت ملی و اینترنت جهانی دو مفهوم جدا هستند که هر کدام کاربرد و محدودیت خود را دارند. تجربه کاربران به این بستگی دارد که کدام مسیر برای دسترسی به خدمات فعال باشد و سیاست اجرا چگونه تعریف شود.
کدام کشورها اینترنت ملی دارند؟
ایده اینترنت ملی فقط به ایران محدود نمیشود. کشورهایی با شرایط سیاسی، امنیتی یا زیرساختی متفاوت، در سالهای مختلف به سراغ مدلهای گوناگون شبکه داخلی رفتهاند. نکته مهم این است که شدت اجرا و هدف هر کشور با دیگری فرق دارد.
بعضی کشورها اینترنت ملی را فقط برای سازمانهای دولتی ساختهاند و برخی دیگر آن را به سطح عمومی کاربران رساندهاند. در ادامه، شناختهشدهترین کشورهایی که نوعی اینترنت ملی یا شبکه داخلی دارند را مرور میکنیم.
چین
چین با استفاده از ساختاری که به دیوار آتشین معروف شده است، دسترسی به بسیاری از سرویسهای خارجی را محدود کرده و در مقابل، خدمات داخلی قدرتمندی را جایگزین آنها کرده است. تمرکز اصلی چین روی استفاده گسترده کاربران از پلتفرمهای بومی است، نه قطع کامل ارتباط با جهان.
روسیه
روسیه اینترنت ملی را با هدف نگه داشتن ترافیک داخلی در داخل کشور توسعه داده است. ارتباط با اینترنت جهانی همچنان وجود دارد؛ اما از مسیرهای مشخص و قابل کنترل انجام میشود.
کره شمالی
کره شمالی یکی از محدودترین نمونهها را دارد. شبکه داخلی این کشور تقریبا بهطور کامل از اینترنت جهانی جدا است و کاربران فقط به محتوای تأییدشده داخلی دسترسی دارند.
کوبا
در کوبا اینترنت داخلی سرعت بیشتری نسبت به اینترنت جهانی دارد. کاربران میتوانند به اینترنت جهانی وصل شوند؛ اما کیفیت و سرعت دسترسی داخلی بالاتر است و دولت روی زیرساخت کنترل بالایی دارد.
اسکاتلند
اسکاتلند نمونهای محدود و غیر عمومی از شبکه داخلی دارد که بیشتر برای آموزش و ارتباط میان دانشآموزان و مراکز آموزشی طراحی شده است، نه برای کنترل عمومی اینترنت.
اینترنت ملی همیشه به یک شکل اجرا نمیشود. تفاوت اصلی کشورها در میزان دسترسی به اینترنت جهانی، نقش دولت در مدیریت شبکه و گستره استفاده عمومی از این زیرساخت است.
مزایای اینترنت ملی برای کاربران و کشور
اینترنت ملی فقط یک پروژه فنی یا سیاسی نیست و اثر آن مستقیما روی تجربه کاربران و ساختار ارتباطی کشور دیده میشود. اگر این شبکه طبق هدف اولیه اجرا شود، میتواند بعضی مشکلات زیرساختی اینترنت را کاهش دهد و در عین حال، مزایایی برای کاربران و نهادهای داخلی ایجاد کند. در ادامه، مهمترین مزایای اینترنت ملی را جداگانه بررسی میکنیم.
١. افزایش سرعت دسترسی به خدمات داخلی
وقتی سایتها و سامانهها روی سرورهای داخل کشور قرار دارند، مسیر تبادل داده کوتاهتر میشود. در نتیجه، کاربران هنگام استفاده از خدمات داخلی با سرعت بالاتری روبهرو هستند. این موضوع بهویژه در سامانههای پرترافیک مثل خدمات بانکی، دولتی و آموزشی بیشتر احساس میشود.
٢. کاهش هزینه اینترنت برای کاربران
ترافیک داخلی هزینه کمتری نسبت به ترافیک بینالمللی دارد. به همین دلیل، اینترنت ملی میتواند باعث ارزانتر شدن مصرف اینترنت برای سایتها و سرویسهای داخلی شود. در برخی طرحها حتی صحبت از اینترنت ملی رایگان برای خدمات مشخص داخلی مطرح شده است، هرچند اجرای آن به سیاستگذاری اپراتورها بستگی دارد.
۳. پایداری ارتباطات در شرایط بحرانی
یکی از مزیتهای مهم اینترنت ملی، حفظ ارتباطات داخلی در زمان اختلال اینترنت جهانی است. وقتی مسیرهای داخلی مستقل باشند، قطع یا کندی اینترنت بینالملل باعث از کار افتادن کامل خدمات نمیشود. این پایداری برای کشور و کاربران اهمیت زیادی دارد.
۴. افزایش امنیت اطلاعات
نگهداشت دادهها در داخل کشور، امکان نظارت و حفاظت را بیشتر میکند. در اینترنت ملی، اطلاعات حساس کمتر از مسیرهای خارجی عبور میکنند و همین موضوع ریسک نفوذ و حملات خارجی را کاهش میدهد. این مزیت بیشتر برای سازمانها و خدمات ضروری اهمیت دارد.
۵. حمایت از خدمات و کسبوکارهای داخلی
اینترنت ملی میتواند بستر رشد سرویسها و کسبوکارهای داخلی را فراهم کند. وقتی زیرساخت داخلی پایدار و کمهزینه باشد، راهاندازی و توسعه خدمات بومی سادهتر میشود و وابستگی به پلتفرمهای خارجی کاهش پیدا میکند.
در صورت ملی شدن اینترنت چه کنیم؟
اگر اینترنت ملی بهصورت گسترده اجرا شود، اولین تغییر محسوس برای کاربران، محدود شدن دسترسی به بخشی از سرویسهای خارجی است. این وضعیت برای همه یکسان نیست و نوع استفاده هر فرد از اینترنت تعیین میکند که میزان تأثیر چقدر باشد. کاربرانی که بیشتر از خدمات داخلی استفاده میکنند، تغییر زیادی احساس نمیکنند؛ اما کاربران حرفهای، فریلنسرها و کسبوکارهای آنلاین نیاز به راهکار دارند.
١. انتقال سرویسها به زیرساخت داخلی
اولین قد، انتقال سرویسها و وبسایتها به زیرساخت داخلی است. میزبانی سایتها روی سرور مجازی ایران باعث میشود خدمات حتی در زمان اختلال اینترنت جهانی هم در دسترس بمانند و سرعت دسترسی کاربران داخل کشور کاهش پیدا نکند. این راهکار برای سایتهای خبری، فروشگاههای آنلاین و سامانههای خدماتی اهمیت زیادی دارد.
٢. استفاده ترکیبی از زیرساخت داخلی و خارجی
راهکار دوم برای فرار از اینترنت ملی استفاده همزمان از زیرساخت داخلی و خارجی است. بسیاری از کسبوکارها بخشی از خدمات خود را داخل کشور نگه میدارند و برای ارتباطات بینالمللی از سرور مجازی خارجی استفاده میکنند. این مدل انعطافپذیری بیشتری ایجاد میکند و ریسک قطع کامل دسترسی را کاهش میدهد.
٣. مدیریت مصرف و آمادهسازی مسیرهای جایگزین
در کنار این موارد، مدیریت مصرف اینترنت اهمیت بیشتری پیدا میکند. شناخت تفاوت ترافیک داخلی و خارجی، استفاده هدفمند از سرویسها و آماده داشتن مسیرهای جایگزین کمک میکند وابستگی به یک روش دسترسی کمتر شود. اینترنت ملی شرایط جدیدی ایجاد میکند؛ اما با برنامهریزی میتوان اثر منفی آن را کنترل کرد.
کلام آخر
اینترنت ملی مدلی از مدیریت ارتباطات دیجیتال است که تمرکز آن روی زیرساخت داخلی، پایداری خدمات و کنترل مسیر دادهها قرار دارد. این طرح میتواند مزایایی مثل سرعت بالاتر خدمات داخلی، کاهش هزینهها و حفظ ارتباطات در شرایط بحرانی داشته باشد. در مقابل، محدود شدن دسترسی به سرویسهای خارجی و نگرانی درباره آزادی اطلاعات از چالشهای جدی آن است.
آنچه آینده اینترنت را تعیین میکند، خود مفهوم اینترنت ملی نیست، بلکه شیوه اجرای آن است. اگر تعادل میان دسترسی آزاد و زیرساخت پایدار حفظ شود، این مدل میتواند به ابزار تقویت خدمات داخلی تبدیل شود. در غیر این صورت، تجربه کاربران با محدودیتهای جدی روبهرو خواهد شد.
سوالات متداول
اینترنت ملی یعنی چه؟
اینترنت ملی به شبکهای داخلی گفته میشود که تبادل دادهها در آن داخل کشور انجام میشود و دسترسی به اینترنت جهانی بهصورت مدیریتشده صورت میگیرد.
آیا اینترنت ملی به معنای قطع اینترنت جهانی است؟
خیر. اینترنت ملی لزوما به معنای قطع کامل اینترنت جهانی نیست؛ اما دسترسی به سرویسهای خارجی ممکن است محدود یا وابسته به شرایط خاص شود.
آیا با اینترنت ملی دسترسی به سایتها و برنامههای خارجی محدود میشود؟
بله. در صورت اجرای گسترده اینترنت ملی، دسترسی به بسیاری از سایتها و برنامههای خارجی میتواند محدود شود یا فقط از مسیرهای مشخص امکانپذیر باشد.
